Ticaret Bakanlığı’nın sebze ve meyve ticaretinde şeffaflığı artırmak ve fahiş fiyatları önlemek amacıyla devreye aldığı Hal Kayıt Sistemi, aracılar arasında büyük bir endişe yaratmıştır. Bu sistem, denetimlerde birçok üründe fahiş fiyat artışlarının tespit edilmesine olanak sağlamıştır. Örneğin, Adana’da 7 TL’ye alınan kapya biberin Diyarbakır’da markette 199.99 TL’ye satıldığı belirlenmiştir. Fahiş fiyat artışı yaptığı tespit edilen toplam 243 işletmeye 138.9 milyon TL idari para cezası kesilmiştir.
Hal Kayıt Sistemi Nedir ve Ne Amaçlar?
Hal Kayıt Sistemi, Ticaret Bakanlığı tarafından sebze ve meyve ticaretinde şeffaflığı artırmak, fiyat manipülasyonlarını engellemek ve kayıt dışı faaliyetlerin önüne geçmek amacıyla hayata geçirilmiştir. Bu sistem, meyve ve sebze üzerindeki fahiş fiyat artışlarının tespit edilmesini kolaylaştırmakta ve bakanlık denetimlerini daha etkili hale getirmektedir. Son olarak İstanbul, Diyarbakır ve Balıkesir’de yapılan denetimlerde bu sistemin sağladığı verilerle fahiş fiyat uygulamaları ortaya çıkarılmıştır.
Denetimlerde Hangi Ürünler Tespit Edildi?
İstanbul Sultanbeyli’de faaliyet gösteren bir zincir markete yönelik yapılan denetimlerde, meyve ve sebze ürünlerine ilişkin tedarik zinciri boyunca oluşan fiyat hareketleri Hal Kayıt Sistemi üzerinden detaylı bir şekilde incelenmiştir. Yapılan incelemelerde salkım domates, portakal, kapya biber gibi birçok üründe fahiş fiyat artışları tespit edilmiştir. Örneğin, Diyarbakır’da kırmızı kapya biberin Adana’daki komisyoncudan 7 TL’ye satın alındığı, bu ürünün Diyarbakır’da zincir markete 30 TL’den satıldığı ve tüketiciye 199.99 TL’den sunulduğu belirlenmiştir.
Marketlerin Rolü ve Sorumlulukları Nedir?
Türkiye Halciler Federasyonu (TÜRKHAL) Başkanı Yüksel Tavşan, Hal Kayıt Sistemi’nin tüketici haklarını koruyarak meyve ve sebzelerdeki fiyat manipülasyonlarını deşifre ettiğini ifade etmektedir. Tavşan, bazı toptancıların tarladan yüksek fiyattan ürün almasına rağmen bunu KDV, rüsum gibi kalemlerden kaçmak için düşük gösterdiğini ve böylece devleti zarara uğrattığını belirtmiştir. Zincir marketlerin de bu konuda sorumluluk taşıdığını vurgulayan Tavşan, marketlerin komisyoncuların Hal Kayıt Sistemi’ndeki tarla alış fiyatlarına dikkat etmeleri gerektiğini ifade etmiştir.
Fahiş Fiyat Artışlarının Önlenmesi İçin Ne Yapılmalı?
Tavşan, sorunun çözümüne ilişkin yol kontrol noktaları kurulması önerisinde bulunmuş ve üretim noktalarından büyükşehirlere mal taşıyan TIR’ların denetlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu kontrol noktalarının oluşturulması durumunda malın nereden, kaça geldiği konusunda daha sağlıklı veriler elde edilecektir. Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu, son bir haftada meyve ve sebze fiyatlarında fahiş fiyat artışı yaptığı tespit edilen toplam 243 işletmeye 138.9 milyon TL idari para cezası kesmiştir.
