Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), çalışma şartları itibarıyla zorlayıcı ve tehlikeli olan meslek grupları için sunduğu erken emeklilik fırsatı ile bilinen Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ), halk dilinde "Yıpranma Payı" olarak adlandırılan uygulamanın kapsamını 2026 yılı itibarıyla genişletme kararı aldı.
Bu düzenlemeyle mevcut meslek gruplarına ilave olarak, çimento, alüminyum, dökümhane ve cam sanayilerindeki çalışanlar da erken emeklilik avantajlarından faydalanabilecek.
Yıpranma payı, genelde madenciler, polisler ve askerler için bilinse de, sağlık sektöründeki çalışanlardan gazetecilere, itfaiyecilerden ağır sanayi emekçilerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bir hak haline geldi.
YENİ MESLEKLER EKLENİYOR
Riskli işlerde çalışan bireyler, Fiili Hizmet Süresi Zammı sayesinde daha kısa sürede emekli olma imkanına sahip. Bu uygulama, prim gününüzün üzerine ek süre ekliyor ve biriken sürelerle emeklilik yaşınıza indirgeme de sağlıyor. Yıpranma payı olan mesleklerde, normalde yılda 360 gün olan prim süresi, risk grubuna bağlı olarak yılda 60, 90 veya 180 gün artırılabiliyor.
Örneğin, yılda 90 gün yıpranma payına sahip bir işte, yıl boyunca çalışan birinin prim günü 360 gün yerine 450 gün olarak kaydediliyor. Edinilen ek süre, emeklilik yaşı üzerinden de düşürülebiliyor ve toplamda 5 yıla kadar, bazı çok zor işlerde ise 8 yıla kadar daha erken emeklilik sağlanabiliyor.
Milyonlarca çalışan için emeklilik hedefinin en önemli iki unsuru; prim gün sayısı ve yaş. Normal şartlar altında, bu iki kriteri sağlamak yıllarca sürebilirken, bazı meslekler, doğası gereği insan ömrüne ve sağlığına fazladan yük bindiriyor. Devlet, bu adaletsizliği ortadan kaldırmak amacıyla "Yıpranma Payı" sistemini uygulamaya koymuştu.
2 AY ÇALIŞMA 15 AY SAYILACAK
Güncellenen düzenlemeler neticesinde, teknolojinin getirdiği yeni riskli iş kolları ve pandeminin ardından öneminin daha iyi anlaşıldığı sağlık sektöründeki çalışanlar da bu kapsama dahil edilecek. Listede yer alan bir mesleği icra edenler, 12 ay çalışmış olmalarına rağmen SGK tarafından 15 ay çalışmış sayılacak. Bu fark, çalışma hayatının sonunda ciddi yıllar kazandırabiliyor.
YIPRANMA PAYI NEDİR?
Fiili Hizmet Süresi Zammı, zorlu iş koşullarında çalışanların her yıl ek prim günü kazanmaları olarak tanımlanır. Normalde bir ofis çalışanı yılda 360 gün prim öderken, yıpranma payına sahip bir işçi, çalıştığı işin risk derecesine bağlı olarak yılda 60, 90 ya da 180 gün fazladan prim kazanır. Bu ekstra günler, emeklilik yaş haddinizden düşülür. Yani, 60 yaşında emekli olmayı beklerken, birikim yaptıkça bu yaş 55’e kadar inebilir. Yasal düzenlemeler, en fazla 5 yıl (bazı ağır mesleklerde ise 8 yıl) erken emekliliği teşvik eder.
E-DEVLET'TEN KONTROL EDİLMELİ
Emeklilik yaşınızda bir indirim olup olmadığını öğrenmek için e-Devlet platformunda bulunan "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" bölümünü incelemeniz gerekiyor. Hizmet dökümünüzde prim günlerinizin yanında "FHSZ" (Fiili Hizmet Süresi Zammı) ifadesi veya 2A, 3A gibi özel kodlar varsa, yıpranma payı hakkınız sistemde aktif demektir.
Ancak, çalıştığınız iş yıpranma payı kapsamına giriyorsa ve primleriniz hala normal seviyede görünüyorsa, geçmişe dönük hak talep etme imkanınız olmayacaktır. Bu durumda Hizmet Tespit Davası açarak kayıplarınızı telafi edebilirsiniz.
YIPRANMA PAYI LİSTESİ
SAĞLIK ÇALIŞANLARI: Doktor, hemşire, ebe, hasta bakıcı, röntgen teknisyeni ve ambulans şoförleri. (Yılda 60 gün).
GAZETECİLER: Basın kartı sahibi muhabirler ve basın çalışanları.
MADEN VE YER ALTI İŞÇİLERİ: En yüksek yıpranma payına sahip olanlar. (Yılda 180 gün, yani 6 ay).
GÜVENLİK GÜÇLERİ: Asker, Polis, MİT mensupları, Cezaevi infaz koruma memurları (Gardiyanlar).
AĞIR SANAYİ: Demir-çelik fabrikaları, cıva ve asit üretimi gibi zehirli maddelerle çalışanlar.
İTFAİYECİLER: Yangın söndürme ekipleri.
YENİ EKLENENLER: Çimento fabrikası çalışanları, alüminyum fabrikaları, dökümhane işçileri ve cam sanayi çalışanları.
SGK'NIN ARADIĞI KRİTİK ŞARTLAR NELER?
FİİLİ ÇALIŞMA: Kişinin o riskli mesleği doğrudan icra ediyor olması gerekir. Örneğin bir hastanede çalışıyor ancak "idari personel" veya "insan kaynakları" departmanında iseniz; bu durumda yıpranma payı alamazsınız. Radyoloji teknisyeni olmanız ve radyasyona maruz kalmanız gerekir.
MİNİMUM SÜRE: Yıpranma payının emeklilik yaşından düşülebilmesi için, zorlu işlerde en az 3600 gün (10 yıl) çalışmış olmanız gereklidir. Yeraltı madencileri için bu süre 1800 gün (5 yıl) olarak uygulanır. Dolayısıyla 1-2 yıl çalışıp emekli olamazsanız, yalnızca prim gününüz artar, yaşınız değil.
KOD BİLDİRİMİ: İşverenin sizi SGK'ya bildirirken doğru "Meslek Kodu" ile işaretlemesi kritik bir öneme sahiptir. Eğer madende çalışmanıza rağmen işveren sizi "Düz İşçi" koduyla bildiriyorsa, yıpranma payı alamazsınız. Bu nedenle e-Devlet üzerinden hizmet dökümünüzü ve meslek kodunuzu mutlaka gözden geçirmelisiniz.
