Enflasyonu baskılamak için devreye alınan ancak bütçe dengelerini zorlayan eşel mobil sistemi, akaryakıt piyasasında büyük bir belirsizliğe neden oldu. Sistemin rafa kaldırılması halinde benzin ve motorinde tarihi zamlar kapıda.
Ekonomi yönetimi, bir süredir uygulanan eşel mobil sisteminin sürdürülebilirliği konusunda zorlu bir sınav veriyor. Mart ayında enflasyonla mücadele kapsamında hayata geçirilen ve devletin vergi feragatiyle fiyatları dengelediği bu mekanizma, bütçede oluşan ciddi açıklar nedeniyle artık sorgulanır hale geldi. Gazeteci Ercan İnan’ın kulislerden edindiği bilgilere göre, bütçe üzerindeki mali yükün taşınamaz noktaya gelmesi, sistemin esnetilmesi veya tamamen terk edilmesi ihtimallerini güçlendiriyor.
Bütçede alarm zilleri çalıyor
Merkezi yönetim bütçesinin mart ayında 229,9 milyar liralık açık vermesi, ekonomi kurmaylarını harekete geçirdi. Şubat ayındaki geçici iyileşmenin, kurumlar vergisinin erken tahsil edilmesinden kaynaklandığı ve bu durumun mayıs ayında daha büyük bir risk oluşturacağı belirtiliyor. Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin etkisiyle petrol fiyatlarının 100 dolar seviyelerinde direnç göstermesi, bütçe üzerindeki baskıyı katlıyor.
Zam senaryoları masada
Sistemin tamamen devreden çıkarılması durumunda, akaryakıt fiyatlarında ciddi bir sıçrama yaşanması bekleniyor. Yapılan hesaplamalar, benzine 16 lira, motorine ise 30 liraya kadar varan bir zam ihtiyacının doğabileceğine işaret ediyor. Ancak bu radikal adımın enflasyona 5-6 puanlık bir ek yük getireceği gerçeği, yetkilileri daha temkinli olmaya itiyor. Bu nedenle, zammın tek seferde değil, kademeli olarak pompaya yansıtılması formülü en güçlü seçenek olarak öne çıkıyor.
Devletin koruma kalkanı nasıl işliyor?
Eşel mobil sistemi, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurlarındaki ani yükselişlerin vatandaşın cebine doğrudan yansımasını önlemek için vergi oranlarını (ÖTV) bir denge unsuru olarak kullanıyor. Devlet, bu sistemle kendi gelirinden feragat ederek tüketiciyi korumayı hedefliyor. Ankara şu an bir yandan petrol fiyatlarının 75-80 dolar bandına gerilemesini beklerken, diğer yandan bütçe disiplini ile akaryakıt fiyatları arasındaki hassas dengede çözüm arayışını sürdürüyor.
