Bankaların ATM'lerde yüksek tutarlı banknotlara öncelik vermesi, günlük nakit akışını kilitledi. Küçük kupür bulamayan esnaf ve vatandaş, hem para üstü krizine hem de gizli enflasyona maruz kalıyor.
Türkiye genelindeki birçok bankamatik, son dönemde yeni bir uygulamayla gündeme geldi. ATM haznelerini neredeyse tamamen 100 ve 200 TL'lik banknotlara ayıran bankalar, sistemdeki küçük kupür oranını ciddi ölçüde azalttı. Bu durum, günlük yaşamın vazgeçilmezi olan ulaşım, simit veya market alışverişi gibi küçük tutarlı harcamaları büyük bir soruna dönüştürdü.
Hesaplarda mahsur kalan bakiyeler
Bankamatiklerin 100 TL altındaki tutarları vermemesi, özellikle hesabında 20, 50 ya da 70 TL gibi bakiyesi bulunan vatandaşları mağdur ediyor. Parasını çekemeyen öğrenciler ve dar gelirli vatandaşlar, bankada kilitli kalan miktarlara erişim sağlayamıyor. Uzmanlar, ATM'lerdeki fiziksel kaset kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle bankaların tercihini yüksek kupürlerden yana kullandığını belirtiyor.
Esnafın bozuk para mesaisi
Piyasadaki nakit döngüsündeki daralma, en ağır faturasını küçük esnafa ödetiyor. Bakkallar, eczaneler ve pazarcılar, günün büyük kısmını "para üstü" arayarak geçiriyor. Nakit akışındaki bu tıkanıklık, işletme sahipleri ile müşteriler arasında zaman zaman gerilimli anlara da sahne oluyor. Çaresiz kalan bazı esnaflar ise bozuk para bulabilmek için komisyonlu değişim yöntemlerine veya ilginç takas sistemlerine başvurmak zorunda kalıyor.
Gizli enflasyon tehlikesi
Küçük banknot eksikliği, fiyatlandırma mekanizmasını da bozmuş durumda. Para üstü veremeyen işletmeler, tutarları yukarı yuvarlayarak müşteriden tahsil ediyor. Bu küçük farklar, birleştiğinde dar gelirli vatandaşın bütçesinde ciddi bir kayba, yani "gizli enflasyon" etkisine yol açıyor.
Piyasa analistleri, bankaların bu hamlesini daha yüksek değerli banknotların (örneğin 500 TL) tedavüle girme hazırlığı olarak yorumluyor. Uzmanlara göre, sokak ekonomisinin yeniden nefes alabilmesi için nakit planlamasının dar gelirliyi gözetecek şekilde revize edilmesi şart. Aksi takdirde, küçük esnafın ticaret yapma kabiliyeti her geçen gün daha fazla kısıtlanmaya devam edecek.
