Piyasa ekonomisinin temel prensiplerinde köklü bir değişim yaşanıyor. Türkiye’de gıda sektörüne yönelik gerçekleştirilen kapsamlı denetimler ve atanan kayyumlar, neoliberal politikaların küresel ölçekteki sorgulanma sürecinin yerel bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Küresel ekonomi çevrelerinde uzun süredir dile getirilen neoliberalizmin sonuna gelindiği tartışmaları, Türkiye’deki son piyasa müdahaleleriyle farklı bir boyut kazandı. 2008 finansal krizinden bu yana zaman zaman gündeme gelen sistemin çöküşü tezi, bugün hem Batı merkezlerinde hem de çevre ülkelerde devletin ekonomideki ağırlığını yeniden artırmasıyla somutlaşmaya başladı.
Türkiye’de tavukçuluk sektörüne yönelik düzenlenen operasyonlar, piyasa denetimlerinde alışılagelmiş düzenleyici kuralların ötesine geçildiğini gösteriyor. Sektörün büyük bir kısmını domine eden firmalara yönelik idari müdahaleler ve şirket yönetimlerine kayyum atanması, piyasanın işleyişine doğrudan müdahale biçimlerinin kabul edilebilirliğini sorgulatıyor.
Piyasaya müdahalenin yeni sınırları
Neoliberal yaklaşıma göre piyasa, binlerce değişkeni bir araya getiren bir ortak akıl mekanizmasıdır. Bu modelde devletin rolü, kuralları belirlemek ve tarafsız bir hakemlik yapmaktan ibarettir. Ancak Türkiye’deki son gelişmeler, piyasaların kutsiyetinin artık tartışmaya açıldığını ve devletin doğrudan müdahil olduğu yeni bir döneme girildiğini ortaya koyuyor.
Teknokratik yönetimin zayıflaması
Geçmişte piyasa işleyişine zor yoluyla müdahale etmek büyük bir ekonomik tabu olarak görülürken, günümüzde bu tür uygulamalara yönelik kamuoyu ve siyasi çevrelerden gelen tepkilerin zayıflaması dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu durumun ekonomi politikalarının teknokratik kurumlardan ziyade, demokratik siyasetin öncelikleriyle belirlendiği yeni bir sürece işaret ettiğini belirtiyor.
Artık ekonomik süreçlerin sadece bağımsız kurullar aracılığıyla yönetilmediği, siyasi kararların piyasa kuralları üzerindeki belirleyiciliğinin arttığı bir tabloyla karşı karşıyayız. Bu dönüşüm, piyasa ve devlet dengesinin yeniden kurulduğu, geleneksel neoliberal kabullerin ise yerini daha müdahaleci bir anlayışa bıraktığı bir dönemin kapılarını aralıyor.
