Çinli otomotiv devi BYD’nin Manisa’da hayata geçirmeyi planladığı tesis projesini askıya alması, bölge ekonomisinde yarattığı heyecanı yerini soru işaretlerine bıraktı. Uzmanlar, yatırım ortamındaki güven erozyonunun temelinde hukuk ve demokrasi standartlarındaki gerilemenin yattığını öne sürüyor.
İki yıl önce büyük bir beklentiyle duyurulan, 1 milyar dolarlık yatırımla 5 bin kişiye istihdam sağlaması öngörülen otomobil fabrikası projesi, geçtiğimiz hafta şirket yetkilisi Stella Li’nin açıklamalarıyla durma noktasına geldi. Temmuz 2024’te imzalanan protokollere rağmen, tesisin kurulum sürecinin askıya alınması yerel ekonomide hayal kırıklığı yarattı. İddialara göre, yatırım sürecinde firmaya sağlanan gümrük muafiyetleri ve diğer teşviklere karşın, beklenen sermaye girişi gerçekleşmedi. Hatta süreç içerisinde, şirketin sağlanan ayrıcalıklarla Türkiye pazarındaki satış hacmini ciddi oranda artırdığı ancak yatırım taahhüdünü yerine getirmediği öne sürülüyor.
Yatırımcı güveni ve yapısal engeller
Ekonomik veriler, yabancı doğrudan yatırımlardaki ivme kaybını gözler önüne seriyor. TEPAV tarafından paylaşılan 2026 yılı ilk çeyrek raporuna göre, Türkiye’den yurt dışına çıkan sermaye, ülkeye giren doğrudan yatırımı geride bıraktı. Ekonomistler, yüksek enflasyon ortamının yanı sıra, özellikle hukuk güvenliği konusundaki tartışmaların yabancı yatırımcıyı caydırdığı görüşünde birleşiyor.
Kurumsal yönetim anlayışında belirsizlik yaratan "kayyım" uygulamalarının piyasalardaki güveni zedelediği ifade edilirken, TÜRMOB gibi meslek örgütleri de hızlı ve adil yargı mekanizmalarının tesis edilmesinin ekonomik istikrarın ön koşulu olduğunu vurguluyor.
Tarım ve sanayi politikalarında vizyon arayışı
Bölge ekonomisi sadece sanayi yatırımlarıyla değil, tarımsal üretimdeki yapısal sorunlarla da mücadele ediyor. Özellikle Ege'nin önemli merkezlerinden Ödemiş’te patates üreticisi, plansız üretim ve yüksek girdi maliyetleri nedeniyle zor günler yaşıyor. Uzmanlar, tarlada çürümeye terk edilen ürünlerin katma değerli sanayi mamullerine dönüştürülmesi için Ar-Ge ve tesisleşme yatırımlarının şart olduğunu belirtiyor.
Siyasi ve toplumsal iklimde yaşanan daralmaların ise kültürel üretimi tetiklediği görülüyor. İzmir'de tarihsel süreçteki mizah geleneğini inceleyen Efdal Sevinçli'nin "Kara Sinan" çalışması, baskı dönemlerinde sanatsal dışavurumun nasıl güçlendiğine dair önemli bir örnek teşkil ediyor.
Sonuç olarak, gerek otomotiv sektöründeki yatırım belirsizliği gerekse tarımsal üretimdeki verimlilik sorunu, Türkiye'nin ihtiyaç duyduğu hukuk eksenli bir reform iradesinin aciliyetini bir kez daha ortaya koyuyor. Yatırım ikliminin iyileşmesi için demokratik değerlere dayalı bir güven ortamının tesisi, ekonomik beklentilerin karşılanması açısından kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor.
