ABD Başkanı Donald Trump, 1 Şubat’tan itibaren ABD’ye mal ihraç eden bir dizi Avrupa ülkesine gümrük vergisi uygulanacağını açıkladı. Trump, bu vergilerin Grönland’ın ABD tarafından tamamen ve eksiksiz şekilde satın alınmasına yönelik bir anlaşmaya varılana kadar yürürlükte kalacağını söyledi.
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, İngiltere, Hollanda ve Finlandiya’nın ABD’ye ihraç ettikleri tüm mallar için yüzde 10 oranında gümrük vergisi ödeyeceğini belirtti. Bu oranın 1 Haziran itibarıyla yüzde 25’e çıkarılacağını da duyurdu.
“Yüzyıllardır sübvansiyon sağladık” açıklaması
Truth Social platformundan paylaşım yapan Trump, Danimarka ve diğer Avrupa Birliği ülkelerinin uzun yıllar boyunca ABD tarafından sübvanse edildiğini savundu. Trump, “Danimarka’yı ve diğer Avrupa Birliği ülkelerini onlardan gümrük vergisi almayarak yüzyıllarca sübvanse ettik. Şimdi, yüz yıllar sonra, Danimarka’nın geri vermesinin zamanı geldi” ifadelerini kullandı.
Trump ayrıca Çin ve Rusya’nın da Grönland’la ilgilendiğini öne sürerek, “Dünya barışı tehlikede” değerlendirmesinde bulundu.
Kararın NATO adımının ardından gelmesi dikkat çekti
ABD Başkanı’nın bu adımı, NATO üyesi Avrupa ülkelerinin Grönland’a asker konuşlandırma kararının ardından geldi. Gümrük vergilerinin ithal mallara uygulandığı ve genellikle yabancı ürünleri getiren şirketler tarafından ödendiği belirtildi.
Danimarka ve Grönland’da 17 Ocak’ta Trump’ın taleplerine karşı protesto gösterileri düzenlendi. Gösterilerde Grönland halkının kendi geleceğini belirlemesine izin verilmesi çağrıları yapıldı.
NATO’nun ilk birliği Grönland’a ulaştı
NATO üyesi Avrupa ülkeleri, Arktik’teki varlığını güçlendirmek amacıyla keşif görevi kapsamında Grönland’a asker gönderdi. Birlikler, Danimarka öncülüğünde yürütülen Arktik Dayanıklılık Operasyonu adlı ortak tatbikat çerçevesinde konuşlandırıldı.
Görevlendirmeye Almanya, İsveç, Norveç, Hollanda ve İngiltere’den askeri personel de katıldı. Tatbikatın, Trump’ın Grönland üzerindeki hak iddialarını sürdürdüğü bir dönemde gerçekleşmesi dikkat çekti.
Danimarkalı savunma yetkilileri, Grönland hükümetiyle birlikte adanın çevresinde artırılmış bir askeri varlık oluşturma kararı aldıklarını açıkladı. Bunun hem Avrupa hem de transatlantik güvenliğin yararına olduğu vurgulandı.
Bu kapsamda 15 kişilik bir Fransız askeri birliği başkent Nuuk’a ulaştı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, bu birliğin kara, hava ve deniz unsurlarıyla destekleneceğini söyledi. Üst düzey diplomat Olivier Poivre d’Arvor ise bu misyonu ABD’ye yönelik güçlü bir siyasi mesaj olarak nitelendirdi.
Avrupa’dan ve Rusya’dan tepkiler
Danimarka Savunma Bakanı Troels Lund Poulsen, amaçlarının adada rotasyonlu bir askeri varlık bulundurmak olduğunu ifade etti. Polonya Başbakanı Donald Tusk ise ülkesinin konuşlandırmaya katılmayacağını, ancak ABD’nin olası bir askeri müdahalesinin siyasi bir felaket olacağını söyledi.
Rusya’nın Belçika büyükelçiliği ise Arktik’te yaşananlardan ciddi endişe duyduklarını belirterek NATO’yu bölgede askeri varlık oluşturmakla suçladı.
Washington’daki kritik görüşmeler
Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Løkke Rasmussen ve Grönland Dışişleri Bakanı Vivian Motzfeldt, 14 Ocak’ta Washington’da ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile bir araya geldi. Rasmussen görüşmeyi dobra ama yapıcı olarak tanımladı ve Grönland’ın geleceğine ilişkin temel anlaşmazlıkların sürdüğünü söyledi.
İki ülke arasında bir çalışma grubu oluşturulduğu ve önümüzdeki haftalarda yol haritasının ele alınacağı açıklandı. Rasmussen, Danimarka’nın Grönland’a güvenlik katkılarını artırmaya hazır olduğunu da dile getirdi.
Grönland’ın stratejik önemi
Trump, Grönland’ın ABD’ye ait olması halinde NATO’nun çok daha güçlü hale geleceğini savunuyor. ABD Başkanı, adanın Amerikan füze savunma sistemi için hayati önemde olduğunu ve başka çözümlerin kabul edilemez olduğunu ileri sürdü.
Grönland, Kuzey Amerika ile Kuzey Kutbu arasındaki stratejik konumu nedeniyle erken uyarı sistemleri ve deniz gözetimi açısından kritik bir bölge olarak görülüyor. ABD’nin, Grönland’ın kuzeybatısındaki Pituffik Üssü’nde 100’den fazla askeri personeli bulunuyor. Bu üs, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana ABD tarafından işletiliyor.
Doğal kaynaklar ve geçmişteki teklif
Trump, 2019 yılında da Grönland’ı satın almak istemiş ancak Grönland yetkilileri adanın satılık olmadığını açıklamıştı. Son yıllarda adanın nadir toprak elementleri, uranyum, demir ve olası petrol ve gaz rezervleri küresel ilginin artmasına neden oldu. İklim değişikliği nedeniyle buzulların erimesi, bu kaynaklara erişimi kolaylaştırıyor.
