Tarihi süreç içerisinde farklı dönemlerde inşa ve yeniden yapım evrelerinden geçen Ayasofya’nın restorasyon çalışmaları sürerken, 16. yüzyılda Sultan II. Selim döneminde son şeklini alan kuzeydoğu minaresi yeniden ihya edildi. Yaklaşık 65 metre yüksekliğe sahip olan minare; kaide, pabuç, gövde, şerefe, petek ve külah bölümlerinden oluşuyor.
Deprem Dayanımı İçin Kapsamlı Müdahale
2024 yılında başlatılan restorasyon sürecinde yapılan sayısal analizler, minarenin deprem dayanımının yetersiz olduğunu ortaya koydu. Bunun üzerine bilim heyeti kararıyla; petek, şerefe ve mukarnas bölümleri ile gövdenin üst kısmında kısmi söküm ve yeniden yapım çalışmaları gerçekleştirildi. Alt bölümlerde ise yerinde güçlendirme yöntemleri uygulandı.
Restorasyon öncesinde detaylı belgeleme, analitik rölöve, malzeme analizi ve hasar tespit çalışmaları yapıldı. Söküm işlemleri, her aşaması kayıt altına alınarak kontrollü şekilde yukarıdan aşağıya doğru yürütüldü. Bu kapsamda 411 taş ve 26 sıra basamak titizlikle sökülerek sınıflandırıldı.
Özgün Malzeme Korundu, Yapı Güçlendirildi
Restorasyon sürecinde özgün malzemenin korunması öncelikli hedef oldu. Yeniden kullanılabilir taşlar dikkatle değerlendirilirken, ihtiyaç duyulan yeni taşlar Edirne Süloğlu taş ocaklarından temin edilerek bilim heyeti onayıyla kullanıldı. Hasarlı taşlara çürütme ve tümleme işlemleri uygulanırken, yüzeylerde gerekli noktalarda onarım ve güçlendirme çalışmaları yapıldı.
Söküm yapılmayan alanlarda temizlik ve yüzey iyileştirmeleri gerçekleştirilirken, minarenin genelinde hem yatay hem düşey doğrultuda paslanmaz çelik elemanlarla güçlendirme sağlandı. Böylece yeniden inşa edilen bölümler ile mevcut yapı arasında dengeli bir statik bütünlük oluşturuldu.
Tarihi Kimlik Korundu, Güvenlik Artırıldı
Külah bölümündeki ahşap elemanlar konservasyon işlemlerinden geçirilerek yeniden kullanıma hazır hale getirildi. Kurşun kaplamalar yenilenirken, bakır alem onarılarak altın varakla kaplandı ve yerine monte edildi. Ayrıca paratoner sistemi kurularak minare güvenli hale getirildi.
Tüm çalışmalar, bilim heyeti gözetiminde, Vakıflar Genel Müdürlüğü kontrolünde ve alanında uzman ekipler tarafından yürütüldü. Tamamlanan restorasyonla birlikte kuzeydoğu minaresi, hem özgün kimliğini koruyacak şekilde ayağa kaldırıldı hem de günümüz koşullarına uygun deprem güvenliğine kavuşturuldu.
