Körfez bölgesindeki gerilimin Hürmüz Boğazı'ndaki ticari trafiği sekteye uğratması, tarımsal üretimin en temel girdilerinden olan azot bazlı gübre fiyatlarını uçurdu. Uzmanlar, maliyetlerdeki bu sert artışın küresel gıda enflasyonunu yeniden tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.
Orta Doğu'da tırmanan çatışmalar, sadece enerji piyasalarını değil, tarım sektörünü de doğrudan tehdit etmeye başladı. Özellikle doğalgaza bağımlı olan azot bazlı gübre üretimi, bölgedeki lojistik aksamalar ve arz daralması nedeniyle ciddi bir darboğazla karşı karşıya. Küresel gübre arzının yaklaşık yüzde 15'ini sağlayan bölgedeki kriz, üre fiyatlarının kısa sürede yüzde 50'nin üzerinde değer kazanmasına yol açtı.
Tarımsal maliyetlerde kalıcı baskı
Capital Economics analistleri, enerji fiyatlarındaki oynaklığın tarımsal girdi maliyetlerini önümüzdeki 15 ay boyunca yukarı yönlü baskılayacağını öngörüyor. Ukrayna savaşının ilk döneminde yaşanan ani şokların aksine, mevcut krizin etkilerinin daha yavaş ancak özellikle gelişmekte olan ülkeler üzerinde çok daha yıkıcı bir etki yaratması bekleniyor. Uzmanlar, deniz taşımacılığı normale dönse dahi, üretim merkezlerindeki olası altyapı hasarlarının arzın toparlanmasını güçleştireceği görüşünde.
Enflasyona etkisi zamana yayılacak
Gübre fiyatlarındaki bu tırmanışın tüketici fiyatlarına yansıması ise hemen gerçekleşmeyecek. Ekim-dikim döngüsü ve mevcut stokların etkisiyle, genel gıda enflasyonundaki en belirgin yükselişin bir yılı aşkın bir sürece yayılması bekleniyor. Temel senaryolara göre, 2027 yılına gelindiğinde Birleşik Krallık'ta gıda enflasyonunun yüzde 6 seviyelerini aşabileceği, ABD ve Euro Bölgesi'nde ise artışın yüzde 4 bandında dengeleneceği tahmin ediliyor.
Gelişmekte olan ülkeler için büyük tehlike
Gelişmiş ekonomiler bu süreci daha dirençli atlatmaya hazırlansa da, Sahra Altı Afrika ve Güney Asya gibi tarımın milli gelirdeki payının çok yüksek olduğu bölgelerde risk düzeyi oldukça kritik. Bu ülkelerde gübreye erişimin zorlaşması veya maliyetlerin karşılanamaması, verim kayıplarını ve dolayısıyla ekonomik daralmayı beraberinde getirebilir. Bazı büyük üreticilerin mevcut sezonda stoklarını korumuş olması, krizin küresel çapta bir gıda kıtlığına dönüşmesini engelleyen tek tampon mekanizma olarak görülüyor.
