Küresel ticaretin can damarı Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, enerji fiyatlarını aşarak teknoloji ve tarım sektörlerini felç etme noktasına getirdi.
Dünya ekonomisinin en stratejik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, ABD ve İran arasındaki gerilimin merkez üssü haline gelirken, bölgedeki deniz trafiği mart ayından bu yana yüzde 95 oranında durma noktasına geldi. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), yaşanan tıkanıklığın sadece petrol fiyatlarını değil, küresel gıda güvenliğini ve teknoloji üretimini de doğrudan tehdit eden yapısal bir krize dönüştüğü konusunda uyardı.
Krizin boyutlarını anlık takip etmek amacıyla özel bir izleme paneli kuran UNCTAD, bölgedeki aksamanın Kovid-19 pandemisi ve Ukrayna savaşıyla kıyaslanabilecek düzeyde bir "kalkınma riski" taşıdığını vurguluyor. Uzmanlar, gerilim kısa sürede sonlansa dahi tedarik zincirlerinde oluşan hasarın telafisinin uzun zaman alacağı görüşünde birleşiyor.
Üç farklı senaryo masada
Ekonomi yönetimi ve piyasa analistleri, krizin seyrini üç ana senaryo üzerinden değerlendiriyor. İlk olarak, diplomasi yoluyla hızlı bir çözümün sağlanması durumunda piyasaların kısa sürede toparlanması bekleniyor. İkinci senaryoda, Kızıldeniz'deki Husi saldırılarına benzer şekilde trafiğin uzun süre aksaması ve risk primlerinin kalıcı hale gelmesi öngörülüyor. En karamsar senaryo ise krizin yıllara yayılması; bu durumda Avrupa'nın Körfez petrolüne olan bağımlılığı nedeniyle küresel arz sözleşmelerinin tamamen baştan yazılması gerekecek.
Tarımsal üretim ve teknoloji dünyası tehdit altında
Hürmüz'deki abluka, özellikle gübre ve yarı iletken sektörlerinde telafisi güç yaralar açıyor. Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, küresel üre ticaretinin yüzde 45'inin Basra Körfezi'nden sağlandığını belirterek, bölgede 44 geminin mahsur kaldığını ve üretimin yarısından fazlasının devre dışı kaldığını ifade etti. Çin'in de iç piyasayı korumak adına ihracat kısıtlamalarına gitmesi, dünya genelinde tarımsal verimliliği düşürecek bir darboğazı tetikledi.
Teknoloji tarafında ise durum daha kritik. Çip üretim süreçlerinde hayati öneme sahip olan neon, kripton ve ksenon gibi asil gazların sevkiyatındaki kesintiler, yapay zeka çiplerinin arzını doğrudan etkiliyor. Uzmanlar, enerji piyasalarının kısa vadeli şokları atlatabileceğini ancak gıda ve teknoloji tarafındaki bu yapısal tıkanıklığın, küresel ekonomiyi uzun süreli bir maliyet kriziyle karşı karşıya bırakabileceği konusunda uyarıyor.
