Uluslararası analizlerin aksine İran merkezli gelişmelerin sadece bir tarafın kaybı veya kazancı üzerinden okunması, küresel sistemdeki karmaşık çıkar dengelerini göz ardı eden bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.
Küresel siyaset arenasında uzun süredir hakim olan sıfır toplamlı oyun teorisi, yani bir tarafın kazancının diğerinin kaybı olduğu anlayışı, modern jeopolitik okumalarda yerini daha geniş ölçekli bir stratejiye bırakıyor. Batılı düşünce kuruluşlarının İran ile yürütülen süreci bir hezimet veya stratejik başarısızlık olarak tanımlayan analizleri, bölgedeki nüfuz arayışlarını yeterince analiz edememekle eleştiriliyor.
Bazı uzmanlar ve kurumlar, yaşanan süreci Washington için "Vietnam benzeri bir yenilgi" veya "stratejik bir felaket" olarak nitelendiriyor. Ancak bu görüşler, sürecin ABD için nihai bir çekilme değil, aksine bölgeye kalıcı bir giriş bileti olduğu teziyle çelişiyor.
Kuantum jeopolitiği perspektifi
Geleneksel Batılı analizlerin, olayları Hollywood tarzı mutlu sonlar veya mutlak mağlubiyetler üzerinden okuma eğiliminde olduğu öne sürülüyor. Diplomatik uzlaşıları sadece geçici bir mola olarak gören bu bakış açısı, ABD'nin bölgedeki varlığını bir "ulus inşası" projesi gibi görme hatasına düşmekle suçlanıyor. Oysa ABD yönetiminin, Irak ve Afganistan tecrübeleri sonrası İran'da doğrudan bir işgal stratejisi izlemekten kaçındığı görülüyor.
ABD'nin bölgeye dönük hamlesi, sadece askeri bir müdahale veya geri çekilme olarak değil, Körfez'den Orta Asya'ya uzanan geniş bir coğrafyada jeo-ekonomik nüfuz alanı oluşturma çabası olarak okunuyor. Bu stratejiyle Washington, geniş bir hinterlanda erişim imkanı sağlarken, İran'a da uluslararası sistemde aradığı meşruiyet kapısını aralıyor.
İsrail için değişen bölgesel dengeler
Yaşanan bu süreçte en dikkat çekici noktalardan biri, ABD ile İsrail arasındaki stratejik ayrışmanın derinleşmesi olarak öne çıkıyor. Geleneksel lobilerin beklentileriyle örtüşmeyen bu yeni uzlaşı tablosu, İsrail'in bölgedeki güvenlik algısını sarsan bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Sonuç olarak, mevcut durumu bir zafer veya yenilgi ikilemine hapsetmek yerine, bölgeye girişin sağladığı stratejik avantajlar üzerinden okumak gerekiyor. Uzlaşı metinlerinin bölgedeki aktörler için yeni bir dönem başlattığı ve bu sürecin en çok İsrail'in bölgesel hakimiyet senaryolarını zorladığı belirtiliyor.
