Anadolu’nun orta yerinde yer alan ve derin bir tarihi mirasa ev sahipliği yapan Yozgat şehri, sadece bugünkü ismiyle değil, geçmişten günümüze taşıdığı mülki kimliğiyle de büyük bir merak uyandırıyor. Şehrin isimlendirilme süreci, Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan göç yollarından Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarına kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kapsıyor. Bir yerleşim yerinin adının değişmesi, sadece bir kelime değişikliği değil, aynı zamanda o bölgenin sosyal ve kültürel hafızasının yeniden tanımlanması anlamına geliyor. Bugün modern Türkiye’nin önemli şehirlerinden biri olan bu bölge, asırlar boyunca farklı isimlerle anılsa da her zaman Türk kültürünün ve yerleşim geleneğinin en saf haliyle yaşatıldığı bir merkez olma özelliğini korumayı başardı.
Oğuz Boylarından Miras Kalan Bozok İsminin Derin Kökenleri
Osmanlı İmparatorluğu döneminden Cumhuriyet’in ilk çeyreğine kadar bu topraklar resmi kayıtlarda ve halk arasında Bozok ismiyle anılmaktaydı. Bozok tabiri, tesadüfi seçilmiş bir isim olmaktan öte, doğrudan bölgeye yerleşen ve burayı yurt edinen Türkmen aşiretlerinin soylu geçmişine işaret ediyordu. Oğuz Türkleri’nin iki ana kolundan biri olan Bozok koluna mensup olan boylar, bölgeye kendi isimlerini vererek burayı ebedi bir vatan haline getirmişlerdi. Bu isim, o dönemdeki askeri ve idari yapılanmada da temel teşkil ediyordu. Türkmenlerin bu topraklara vurduğu mühür olan Bozok ismi, asırlar boyunca bölgenin yiğitliğini ve köklü aile yapısını simgeleyen bir marka haline dönüştü. Hatta milli mücadele yıllarında ve meclis kayıtlarında da bu isim, bölgenin tarihsel ağırlığını temsil etmeye devam etti.
Cumhuriyet Dönemi Ve İsim Değişikliğinin İdari Süreci
Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanıyla birlikte pek çok alanda gerçekleştirilen yenilikler, bazı şehirlerin idari isimlerine de yansıdı. Bin dokuz yüz yirmi yedi yılına gelindiğinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından alınan kararla şehrin resmi ismi değiştirilerek Yozgat olarak tescil edildi. Bu değişim, yerel halk tarafından zaten sıkça kullanılan ve bölgeyle özdeşleşen bir ifadenin resmiyet kazanması anlamını taşıyordu. Bozok ismi bir yandan tarihsel bir miras olarak gönüllerdeki yerini korurken, Yozgat ismi yeni kurulan devletin modern idari taksimatında yerini aldı. Bu geçiş süreci, şehrin hem geleneksel bağlarını koparmadan hem de yeni dönemin dinamiklerine uyum sağlayarak gelişmesine zemin hazırladı
Saray Köyünden Zirveye Uzanan Yüz Kat Efsanesi
Halk arasında nesilden nesile aktarılan en yaygın anlatılardan biri, şehrin coğrafi yapısı ile ismi arasındaki ilişkiyi gözler önüne sermektedir. Rivayetlere göre bölge, bugün Saray Köyü olarak bilinen mevkiden itibaren yukarıya doğru oldukça belirgin ve basamaklı bir yükselti sergilemektedir. Bu doğal katmanlaşma, uzaktan bakıldığında binaların veya terasların üst üste dizilmesi gibi bir görüntü oluşturmaktaydı. Eski dönemlerde yaşayan insanlar, bölgenin bu sıra dışı ve yüksek yapısını tarif etmek için "Yüz Kat" tabirini kullanmaya başladılar. Buradaki "yüz" kelimesi gerçek bir sayıdan ziyade, çokluğu ve görkemi ifade etmek amacıyla seçilmişti. Her basamakta biraz daha göğe yükselen bu yerleşim düzeni, şehrin ilk kimlik kartı niteliğindeki bu ismin doğmasına yol açtı.
Dilden Dile Değişen Fonetik Yapı Ve Yozgat Kelimesinin Doğuşu
Dilin canlı bir varlık olması ve zamanla kelimelerin söylenişinin değişmesi, Yozgat isminin nihai halini almasında belirleyici rol oynadı. Başlangıçta söylenen "Yüz Kat" ifadesi, bölge halkının şivesi ve günlük konuşma pratikleri içerisinde zamanla aşınmaya uğradı. Kelimelerin birbirine geçmesi ve ses düşmeleri sonucunda bu tabir, bugün kullandığımız Yozgat şekline evrildi. Bu ses olayları sadece basit bir isim değişikliği değil, aynı zamanda coğrafyanın zorlu koşullarının dile vuran bir yansıması olarak kabul ediliyor. Bugün yüksek rakımı, sert iklimi ve bozkırın ortasındaki vakur duruşuyla bilinen bu şehir, ismindeki o gizli yükseliş hikayesini hala her tepesinde ve her sokağında yaşatmaya devam ediyor. Yozgat ismi, aslında bir halkın yaşadığı coğrafyayı ne kadar dikkatli gözlemlediğinin ve onu nasıl sahiplendiğinin en güzel kanıtlarından biridir.
