İlik Nakli Nedir? İlik Nakli Tehlikeli mi?

İlik nakli, vücudun kan hücrelerini üreten ve depolayan kemik iliğinin; hastalık, enfeksiyon veya kemoterapi gibi nedenlerle hasar görmesi veya yeterli kan hücresi üretememesi durumunda uygulanan bir tedavi yöntemidir.

İlik Nakli Nedir?

Kemik iliği, kemiklerin içinde bulunan yumuşak ve süngerimsi bir dokudur. Bu doku kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositler gibi kan hücrelerinin büyük bir kısmını oluşturur ve depolar. Kan hücreleri, vücudun oksijen ve besin taşımasına, enfeksiyonlarla savaşmasına ve kanamayı durdurmasına yardımcı olur.

Kemik iliği, ayrıca hematopoetik kök hücre adı verilen olgunlaşmamış kan hücrelerini de içerir. Bu kök hücreler, kendilerini yenileyebilen ve farklılaşarak çeşitli kan hücrelerine dönüşebilen hücrelerdir. Bu hücreler kemik iliğinin yanı sıra, göbek bağı kanı ve periferik kan gibi diğer kaynaklardan da elde edilebilir.

İlik nakli, kemik iliği veya diğer kaynaklardan alınan kök hücrelerin, hastanın vücuduna verilmesi işlemidir. Bu işlem, hastanın kemik iliğinin hasar görmesi veya yeterli kan hücresi üretememesi durumunda uygulanır. Bu durumlar lösemi ve multipl miyelom gibi bazı kanser türleri, aplastik anemi gibi kemik iliği yetmezliği sendromları, talasemi gibi kan hastalıkları veya kemoterapi gibi tedavilerin yan etkileri nedeniyle ortaya çıkabilir.

İlik nakli, hastanın kemik iliğindeki sağlıksız hücreleri öldürmek ve yerine sağlıklı hücreleri yerleştirmek için yapılır. Böylece hastanın vücudu yeterli miktarda kan hücresi üretebilir ve normal işlevlerini sürdürebilir. Ayrıca ilik nakli, hastanın vücudundaki kalan kanser hücrelerini tanıyıp yok edebilen yeni bir bağışıklık sistemi oluşturabilir.

İlik Nakli Nasıl Yapılır?

İlik nakli yapılabilmesi için hastanın ve donörün doku uyumunun olması gerekir. Doku uyumu, hastanın ve donörün kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan antijenlerin birbirine benzer olması demektir. Antijenler, bağışıklık sisteminin vücuda yabancı maddeleri tanımasını sağlayan moleküllerdir. Doku uyumu, hastanın vücudunun donör hücrelerini reddetme riskini azaltır.

Doku uyumu, insan lökosit antijeni (HLA) testi ile belirlenir. HLA testi, hastanın ve donörün kan örneklerinin laboratuvarda incelenmesidir. HLA testi hastanın ve donörün HLA tipini belirlemeye yardımcı olan bir testtir. HLA tipi, kişinin kan hücrelerinde bulunan HLA antijenlerinin bir kombinasyonudur. HLA tipi genetik olarak belirlenir ve kişiden kişiye değişir. HLA tipi, hastanın ve donörün ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

İlik nakli için en uygun donör, hastanın kardeşi veya yakın bir akrabası olabilir. Ancak bu durum her zaman mümkün olmayabilir. Bu durumda hastaya uygun bir donör bulmak için ulusal veya uluslararası kök hücre verici kayıtları kullanılabilir. Bu kayıtlar, gönüllü donörlerin HLA tiplerini içerir. Hastanın HLA tipi ile eşleşen bir donör bulunursa, donörden kök hücre alınması için izin istenir.

Donörden kök hücre alınması, iki şekilde yapılabilir:

1. Kemik İliği Aspirasyonu: Bu yöntemde donörün kalça kemiğinden veya göğüs kemiğinden ince bir iğne ile kemik iliği alınır. Bu işlem genel veya lokal anestezi altında yapılır. Donörden alınan kemik iliği, hastaya verilmek üzere saklanır.
2. Periferik Kan Kök Hücre Toplama: Bu yöntemde donöre, kök hücrelerin kemik iliğinden kana geçmesini sağlayan bir ilaç birkaç gün boyunca verilir. Daha sonra donörün kanı, bir makineye bağlanan bir iğne ile alınır. Makine, kandan kök hücreleri ayırır ve geri kalan kanı donöre geri verir. Bu işlem, yaklaşık 4 saat sürer. Donörden alınan kök hücreler, hastaya verilmek üzere saklanır.

Hastaya kök hücre verilmesi kan nakli gibi yapılır. Hastanın damarına yerleştirilen bir tüp aracılığıyla donörden alınan kök hücreler hastanın vücuduna aktarılır. Bu işlem yaklaşık 1-2 saat sürer. Kök hücreler hastanın kemik iliğine ulaşır ve yeni kan hücreleri üretmeye başlar. Bu süreç engraftman olarak adlandırılır. Engraftmanın tamamlanması genellikle 10-28 gün arasında sürer. Engraftman sonucunda oluşan ilk belirti beyaz kan hücre sayısının artmasıdır. Bu durum naklin yeni kan hücreleri üretildiğini gösterir.

İlik Nakli Nasıl Olur?

İlik nakli hastanın ve donörün doku uyumuna göre iki farklı türde olabilir. Bunlar şu şekildedir:

• Otolog İlik Nakli: Bu yöntemde hastanın kendi kök hücreleri kullanılır. Hastanın kök hücreleri, hastalık veya tedavi nedeniyle hasar görmemişse kemik iliği, göbek bağı kanı veya periferik kandan alınır ve dondurularak saklanır. Daha sonra hastanın kemik iliği, yüksek dozda kemoterapi veya radyoterapi ile öldürülür. Bu işlem hastanın vücudundaki kanser hücrelerini yok etmeyi amaçlar. İşlem sonrasında hastanın kendi kök hücreleri hastanın vücuduna geri verilir. Bu yöntem, doku uyumu sorunu olmadığı için hastanın vücudunun donör hücrelerini reddetme riskini ortadan kaldırır.
• Allojenik İlik Nakli: Bu yöntemde hastaya uygun bir donörün kök hücreleri kullanılır. Donör hastanın kardeşi, akrabası veya kayıtlı bir verici olabilir. Donörden alınan kök hücreler hastanın vücuduna verilir. Bu yöntem, hastanın vücudunda kalan kanser hücrelerini tanıyıp yok edebilen yeni bir bağışıklık sistemi oluşturur. Ancak bu yöntem, hastanın vücudunun donör hücrelerini reddetmesi veya donör hücrelerinin hastanın vücuduna saldırması gibi komplikasyonlara neden olabilir.