Irak’ta hükümet kurma çalışmaları, siyasi blokların bakanlık paylaşımları üzerine yürüttüğü yoğun pazarlıklarla kritik bir aşamaya girdi. Etnik ve mezhepsel kota sisteminin merkezde olduğu süreçte, bloklar arasında sandalye sayılarına dayalı farklı matematiksel formüller tartışılıyor.
Siyasi dengelerin karmaşık yapısı
Irak parlamentosundaki 329 koltuğun dağılımı, 2003 yılından beri süregelen geleneksel güç paylaşımı modelini bir kez daha zorunlu kılıyor. Federal Yüksek Mahkeme’nin onayladığı seçim sonuçlarına göre Şii bloklar 187, Sünni gruplar 77, Kürt partiler ise 56 sandalye ile temsil ediliyor. Başbakanlık adayının 30 gün içinde güvenoyu alması gereken bu süreçte, hükümeti kurmakla görevlendirilen Ali el-Zeydi, parçalı Meclis aritmetiğini birleştirmek için çaba harcıyor. Geleneksel teamüllere göre cumhurbaşkanlığı Kürtlere, meclis başkanlığı Sünnilere ve başbakanlık Şii güçlere bırakılsa da, asıl gerilim bakanlıkların sayısı ve niteliği üzerinden yaşanıyor.
Paylaşım planında rakamlar değişiyor
Hükümetin nasıl şekilleneceğine dair iki temel senaryo öne çıkıyor. Irak İslam Yüksek Konseyi Sözcüsü Ali Difai, parlamentodaki sandalye ağırlığını baz alarak 23 bakanlıklı bir model öneriyor. Bu plana göre; Şiilere 13, Sünnilere 5, Kürtlere 4 ve azınlıklara 1 bakanlık düşüyor. Ancak Şafak ve Şarkulavsat gibi kaynaklar, 22 bakanlık üzerinden kurgulanan daha yaygın bir senaryoyu işaret ediyor. Bu ikinci formülde Şii blok 12, Sünni blok 6 ve Kürtler yine 4 bakanlık alıyor. Sünni taraflar, 5 bakanlık yerine 6 koltukta ısrar ederek özellikle Savunma ve Ticaret gibi kritik pozisyonları kendi paylarına katmak istiyor.
Kürtlerin dört bakanlık beklentisi
Kürt partilerin kabine içindeki payı konusunda ise daha güçlü bir mutabakat göze çarpıyor. Dışişleri, Adalet, Çevre ve İmar-İskân bakanlıklarının Kürt partilere bırakılması üzerinde durulsa da, bu paylaşımların sadece koltuklarla sınırlı kalmayacağı belirtiliyor. Erbil ve Bağdat arasındaki bütçe, petrol gelirleri ve maaş ödemeleri gibi yıllardır süren kronik sorunlar, bakanlık pazarlıklarıyla doğrudan ilişkilendiriliyor. Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ve Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) arasındaki iç çekişmelerin de bu denklemi nasıl etkileyeceği merak konusu.
Şii blok içindeki hizip çekişmesi
Şii Koordinasyon Çerçevesi içinde de durum, dışarıdan göründüğü kadar yekpare değil. Hükümetin ana omurgasını oluşturan Şii yapılar; Maliki, Hakim ve Hazali gibi farklı güç merkezleri arasında kendi iç paylaşımlarını yürütüyor. Asaib Ehl el-Hak gibi grupların Maliye Bakanlığı üzerindeki talepleri, mezhepsel kotanın ötesinde, Şii blok içindeki güç hiyerarşisinin de yeniden kurulmaya çalışıldığını kanıtlıyor. Önümüzdeki günlerde tarafların 22 veya 23 bakanlık seçeneklerinden hangisinde uzlaşacağı, Irak’ın yeni dönemdeki istikrarı için belirleyici olacak.
