Afganistan, tarih boyunca farklı medeniyetlerin ve inanç sistemlerinin kesişim noktası olmuş bir coğrafya. Ancak günümüzde ülkenin dini kimliği büyük ölçüde İslam üzerinden şekilleniyor. Özellikle son yıllarda yaşanan siyasi değişimlerin ardından Afganistan’ın dini yapısı ve resmi statüsü daha sık tartışılır hale geldi. “Afganistan Müslüman ülke mi?” ve “Afganistan’ın dini nedir?” soruları da bu çerçevede sıkça gündeme geliyor.
AFGANİSTAN MÜSLÜMAN ÜLKE Mİ?
Evet, Afganistan Müslüman çoğunluğa sahip bir ülkedir. Ülkede nüfusun yaklaşık yüzde 85 ila 90’ı Sünni Müslümanlardan oluşurken, yüzde 10 ila 15’lik kesimi ise Şii Müslümanlardan meydana geliyor. Çok küçük oranlarda farklı dinlere mensup topluluklar da bulunuyor.
2021 yılında yönetimi yeniden devralan Taliban, ülkenin yönetim biçimini “İslam Emirliği” olarak tanımlıyor. Bu yapı içinde Sünni İslam devletin temel referansı kabul ediliyor. Anayasal ve hukuki düzenlemelerde şeriat esaslı uygulamalar ön planda tutuluyor.
Dolayısıyla hem demografik hem de siyasal açıdan Afganistan, açık biçimde Müslüman bir ülke olarak tanımlanıyor.
AFGANİSTAN’IN DİNİ NEDİR? HANGİ MEZHEP HÂKİM?
Afganistan’ın dini İslam’dır. Ülkede en yaygın mezhep Sünni İslam’dır ve özellikle Hanefi fıkhı baskındır. Taliban yönetiminin dini yorumu da büyük ölçüde Hanefi ve Deobandi geleneğine dayanıyor.
Şii Müslümanlar ise daha çok Hazara topluluğu içinde yoğunlaşmıştır. Şiilerin büyük bölümü On İki İmamcı (Caferî) mezhebine mensuptur. Daha küçük bir grup ise İsmailî Şiilerden oluşur.
Özetle Afganistan’da:
· Devlet referansı: Sünni İslam
· En yaygın mezhep: Hanefi
· Önemli azınlık mezhebi: Şiilik
Bu yapı, ülkenin hem sosyal hayatını hem de siyasi düzenini doğrudan etkiliyor.
AFGANİSTAN’DA DİNİN TARİHSEL DÖNÜŞÜMÜ
Afganistan’ın dini tarihi İslam’dan çok daha eskiye dayanır. Antik dönemlerde bölgede Zerdüştlük, Hinduizm ve Budizm etkiliydi. Özellikle Bamyan bölgesindeki dev Buda heykelleri, Budist mirasın simgesi olarak biliniyordu. Bu heykeller 2001 yılında Taliban tarafından yıkıldı.
İslam, 7. yüzyılda Arap fetihleriyle bölgeye ulaştı. Zamanla yerel hanedanlıklar aracılığıyla yayıldı ve 9. yüzyıldan itibaren baskın inanç haline geldi. Gazneliler döneminde İslam kesin üstünlük kazandı ve sonraki yüzyıllarda ülkenin temel dini kimliği haline geldi.
20. yüzyılda Sovyet işgali ve iç savaş süreciyle birlikte din, siyasetin merkezine yerleşti. 1996’da Taliban’ın ilk kez iktidara gelişiyle teokratik yönetim modeli uygulandı. 2021’de yeniden iktidara gelen Taliban ile birlikte ülke tekrar “İslam Emirliği” modeliyle yönetilmeye başladı.
AFGANİSTAN’DA DİNİ AZINLIKLAR VAR MI?
Afganistan’da tarihsel olarak Hindu, Sih, Yahudi ve Hristiyan topluluklar bulunuyordu. Ancak savaşlar, siyasi istikrarsızlık ve güvenlik sorunları nedeniyle bu toplulukların büyük kısmı ülkeyi terk etti.
Günümüzde az sayıda Sih ve Hindu ailesinin ülkede kaldığı biliniyor. Hristiyan nüfusun ise çoğunlukla gizli şekilde ibadet ettiği ifade ediliyor. Yahudi topluluğu ise neredeyse tamamen sona ermiş durumda.
