Çinli otomotiv devi BYD'nin Türkiye'de yapmayı taahhüt ettiği 1 milyar dolarlık fabrika yatırımı iptal edildi. Ankara’nın dış politika tercihlerindeki değişim ve jeopolitik hizalanma süreci, dev projenin askıya alınmasında temel gerekçe olarak öne çıkıyor.
Türkiye otomotiv sanayisi için dönüm noktası olarak sunulan dev yatırım projesinde süreç sonlandı. Manisa’da kurulması planlanan ve yaklaşık 5 bin kişilik istihdam ile yıllık 150 bin üretim kapasitesi vadeden BYD fabrikası için atılan imzalar, inşaat aşamasına geçemeden hukuken ve fiilen geçersiz hale geldi. Reuters’a konuşan şirket yöneticisi Stella Li, stratejik önceliklerini Avrupa Birliği içindeki tesislerine kaydırdıklarını belirtti.
Jeopolitik tercihler ve sanayi stratejisi
Sektör analistleri, yatırımın iptalini sadece bir teşvik pazarlığı olarak görmüyor. Türkiye’nin dış politikada Atlantik bloğu ile olan ilişkilerini derinleştirmesi ve NATO güvenlik mimarisine yönelik attığı adımlar, Çin sermayesinin "güvenli liman" arayışıyla çelişti. Rusya ve İran gibi ülkelerle olan enerji ve güvenlik ilişkilerinde Batı merkezli modellere yönelen Ankara, bu tercihiyle Çinli sermaye gruplarının stratejik mesafe koymasına neden oldu. Macaristan ise Avrupa Birliği üyesi olması ve bölgedeki pragmatik dış politikasıyla BYD için daha öngörülebilir bir üretim üssü haline geldi.
Teşviklerin geri alınması tartışması
Yatırım henüz hayata geçmeden BYD'ye tanınan vergi muafiyetleri ve çeşitli teşvikler ise kamuoyunda tartışma konusu oldu. Şirketin fabrika inşa etmeden, sağlanan vergi avantajlarıyla 2025 yılı içerisinde Türkiye pazarında binlerce araç satışı gerçekleştirdiği ve ciddi bir kâr elde ettiği belirtiliyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, tesisin kurulmayacağının kesinleşmesi üzerine yatırım teşviklerinin resmen askıya alındığını bildirdi. Bakanlık yetkilileri, ilgili yönetmelik gereği sağlanan desteklerin geri alınması sürecinin başlatılacağını duyursa da, yaşanan sürecin yarattığı ekonomik boşluk ve kaybedilen zamanın etkisi sektör temsilcileri tarafından sorgulanıyor.
Kapanış notu
Manisa'da temel atılması beklenen arazide hiçbir faaliyetin başlamamış olması, projenin başından itibaren sürdürülebilirliği konusunda soru işaretlerini beraberinde getirmişti. Gelinen aşamada, dev projenin iptaliyle sonuçlanan bu süreç, Türkiye’nin küresel tedarik zinciri ve uluslararası sermaye çekme politikalarında yeni bir değerlendirmeyi zorunlu kılıyor.
